Jak zaczynają się problemy z alkoholem
Uzależnienie od alkoholu rozwija się stopniowo i często niezauważenie. Pierwsze symptomy uzależnienia warto rozpoznać jak najwcześniej, ponieważ im wcześniej je zaobserwujemy, tym szybciej będziemy mogli zapobiec postępującemu uzależnieniu. Problem polega na tym, że początkowe oznaki są łatwe do przeoczenia lub zracjonalizowania jako normalne zachowania społeczne.
W przeciwieństwie do stereotypowego obrazu alkoholika, mimo problemowego picia, wiele osób może długo zachowywać pozory prawidłowego funkcjonowania, utrzymywać pracę, relacje towarzyskie, pozostawać w związkach. To sprawia, że rozpoznanie problemu staje się jeszcze trudniejsze – zarówno dla samej osoby uzależniającej się, jak i dla jej bliskich.
Kluczowe jest zrozumienie, że alkoholizm nie jest chorobą, która pojawia się z dnia na dzień. Zwykle problem narasta latami, a często jest poprzedzony traumatycznymi zdarzeniami, z którymi nie potrafimy sobie poradzić w inny sposób. Czasem jednak źródła są znacznie prostsze – zwyczajne przyzwyczajenie do doznań płynących ze spożywania alkoholu.
Pierwsze oznaki fizyczne uzależnienia
Jednym z najwcześniejszych sygnałów ostrzegawczych jest zmiana tolerancji, która charakteryzuje się potrzebą spożywania większych ilości alkoholu, aby uzyskać ten sam efekt, który dawały mniejsze dawki. Ta zmiana następuje stopniowo – organizm przyzwyczaja się do obecności alkoholu i potrzebuje coraz więcej, aby osiągnąć pożądany stan.
Niepokojącym objawem są również pierwsze „palimpsesty”, czyli luki pamięciowe. Potocznie określa się ten moment jako „urwanie filmu” – człowiek pozostaje świadomy, ale nie pamięta, co się z nim działo po upiciu się. Te epizody mogą pojawiać się nawet po spożyciu stosunkowo niewielkiej ilości alkoholu.
Szczególnie alarmujące są fizyczne objawy abstynencji, które pojawiają się, gdy organizm nie otrzymuje regularnej dawki alkoholu. Do najważniejszych należą:
- Problemy trawienne (wymioty, biegunka)
- Apatia i kłopoty z koncentracją
- Zaburzenia snu
- Problemy z ciśnieniem i pracą układu krwionośnego
- Drżenie rąk
Charakterystyczne jest to, że wszelkie te objawy występujące podczas abstynencji mogą minąć jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki za sprawą nawet niewielkiej ilości alkoholu. To z kolei napędza błędne koło ciągu. Jeśli zauważysz takie skutki nadużywania alkoholu na wygląd i samopoczucie, warto niezwłocznie skonsultować się ze specjalistą.
Objawy psychiczne i behawioralne
Pierwsze psychiczne oznaki uzależnienia często koncentrują się wokół sposobu myślenia o alkoholu. Głównym sygnałem pojawienia się komplikacji jest przede wszystkim traktowanie alkoholu jako leku na całe zło. Stosowanie go jako metody na rozluźnienie, walkę ze stresem i relaks stanowi często tło dla pierwszych oznak uzależnienia.
Niepokojące jest również niemal obsesyjne myślenie o wypiciu czegoś, zniecierpliwienie przed zakończeniem pracy w oczekiwaniu na możliwość spożycia napoju procentowego lub niepokój, gdy sytuacja uniemożliwia picie. Ta fixacja na alkoholu może stopniowo przejmować kontrolę nad codziennym planowaniem i podejmowaniem decyzji.
Charakterystycznym objawem jest też brak kontroli zachowań związanych z piciem. Coraz częściej zdarza się, że po wypiciu alkoholu osoba robi rzeczy, których nigdy nie zrobiłaby na trzeźwo. Pojawia się również poczucie kompromitacji po imprezach – świadomość, że znów mówiło się lub robiło coś, czego się później wstydzi.
Problem z kontrolą przejawia się także w niemożności powstrzymania się od picia, nawet gdy osoba miała inne plany. Czerwona lampka powinna się zapalić także, jeżeli pijesz alkohol, choć nie miałeś takiego planu – wręcz przeciwnie, chciałeś wrócić do domu i zająć się czymś istotnym, a się nie udało.
Oznaki społeczne i relacyjne
Rozwijające się uzależnienie wpływa znacząco na relacje społeczne i sposób funkcjonowania w otoczeniu. Jednym z wczesnych sygnałów jest szukanie okazji do picia, aby uniknąć krytyki ze strony innych. Spożywanie alkoholu staje się bardziej regularne i planowane, a osoba często myśli o okazjach do picia.
Charakterystyczne jest również picie w samotności. Picie w samotności jest niepokojące, ponieważ może sugerować, że osoba pragnie ukryć się przed otoczeniem ze swoim problemem. To odejście od społecznego charakteru spożywania alkoholu w kierunku prywatnego, ukrywanego picia stanowi istotny sygnał ostrzegawczy.
W miarę postępu uzależnienia obserwuje się również zaniedbywanie rodziny, pracy, utratę zainteresowań, przestawanie dbania o swój wygląd i otoczenie. Spada popęd seksualny. Jednocześnie osoba wciąż nie umie przyznać przed sobą, że ma problem alkoholowy – cały czas wynajduje nowe usprawiedliwienia, a na krytykę reaguje agresywnie.
Jeśli rozpoznajesz u siebie lub bliskiej osoby takie zachowania charakterystyczne dla alkoholika, warto poważnie zastanowić się nad poszukiwaniem profesjonalnej pomocy.
Kiedy szukać pomocy – kryteria diagnostyczne
Zgodnie z obowiązującymi w Polsce kryteriami ICD-10 uzależnienie rozpoznaje się wtedy, gdy spełnione są co najmniej 3 spośród następujących kryteriów:
- Silne pragnienie lub poczucie przymusu zażywania substancji
- Upośledzona kontrola spożywania alkoholu – trudności w kontrolowaniu rozpoczęcia lub zakończenia picia
- Somatyczny zespół odstawienia przy zmniejszeniu lub zaprzestaniu picia
- Tolerancja – potrzeba coraz większych dawek alkoholu
- Postępujące zaniedbywanie innych źródeł przyjemności
- Kontynuowanie picia pomimo szkodliwych następstw
Kluczowe jest uczciwe spojrzenie na własne zachowania. Warunek jest tylko jeden – musisz uczciwie przyjrzeć się swoim zachowaniom i wyborom w ostatnim czasie, zobaczyć siebie bez retuszu, usprawiedliwiania i tłumaczeń. To może być najtrudniejszy krok, ale jest niezbędny dla rozpoznania problemu.
Szczególnie niepokojące jest regularne picie, nawet w małych ilościach. Jeśli ktoś zaczyna pić codziennie lub prawie codziennie, aby zrelaksować się, poprawić nastrój lub złagodzić stres, może to wskazywać na rozwijający się problem. Warto pamiętać, że alkoholizm może przyjmować różne formy – od „weekendowego” po wysokofunkcjonujący.
Jeśli zauważasz u siebie pierwsze oznaki uzależnienia, nie zwlekaj z poszukaniem pomocy. Wsparcie psychologiczne w terapii alkoholowej może być kluczowe na wczesnym etapie problemu. Dostępne są również różne metody leczenia alkoholizmu, które można dostosować do indywidualnych potrzeb.
Podsumowanie
Rozpoznanie pierwszych oznak uzależnienia od alkoholu wymaga szczerości wobec siebie i uważnej obserwacji własnych zachowań. Rozpoznanie wczesnych objawów choroby alkoholowej może zapobiec jej postępowi oraz negatywnemu wpływowi na zdrowie psychiczne i fizyczne nie tylko samego uzależnionego, ale też bliskich mu osób.
Pamiętaj, że pierwsze oznaki uzależnienia mogą być subtelne i łatwe do zracjonalizowania. Kluczowe sygnały to: zwiększona tolerancja na alkohol, luki w pamięci, traktowanie alkoholu jako sposobu na stres, utrata kontroli nad ilością i czasem picia oraz objawy abstynencji. Jeśli rozpoznajesz u siebie którykolwiek z tych objawów, nie wahaj się skontaktować ze specjalistą.
Rozpoznanie pierwszych objawów uzależnienia od alkoholu bywa trudne, lecz sama świadomość swojej niepokojącej sytuacji oraz przyznanie się do własnego problemu to pierwsze kroki w stronę odzyskania dawnego zdrowia. Im wcześniej rozpoczniesz działania, tym większe szanse na skuteczne przezwyciężenie problemu i powrót do zdrowego życia.